مقایسه ی انواع کمپوست و کود دامی و کود شیمیایی

http://www.wormsatwork.com/images/compost_barrel.jpg

خاک­های مناطق خشک و نیمه خشک کشور ما که بیش از هشتاد درصد زمین­های کشاورزی را تشکیل می­دهد از نظر مواد آلی فقیر هستند.

 برای بهبود باروری و حاصلخیزی خاک­های کشاورزی، افزودن مواد آلی به آن­ها ضروری است، اما منابع محدود سنتی مواد آلی همچون کود حیوانی جوابگوی نیاز روز افزون بخش کشاورزی به کود آلی نیست ؛ از این­رو استفاده از مواد زائد مختلف دیگر همچون مواد زائد جامد آلی، لجن فاضلاب، زائدات کشاورزی و مواد زائد جامد صنعتی به عنوان مواد آلی رو به گسترش است.

 در بین کودهای آلی، ورمی کمپوست اقتصادی­ترین منبع تولید نیتروژن است. کاربرد ضایعات آلی از جمله کودهای دامی، لجن فاضلاب، کمپوست زباله شهری و مانند آن در خاک، یک روش مناسب برای نگهداری ماده آلی خاک، بهسازی خاک فرسوده و تامین عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان است.

 در مورد اثرات مفید ورمی کمپوست می­توان به بهتر شدن پایداری خاکدانه­های خاک و کاهش خطر فرسایش اشاره کرد و این که کمپوست می­تواند موجب افزایش تخلخل خاک و ظرفیت نگهداری آب خاک شود و از تغییر اسیدیته خاک جلوگیری کرده و موجب رهاسازی عناصر غذایی مورد نیاز گیاه شود. کودهای شیمیایی از عوامل اصلی حفظ حاصلخیزی خاک به شمار می­روند ولی کاربرد زیاد آن­ها به همراه عملیات مدیریتی نامناسب باعث شده که مقدار ماده آلی خاک به شدت کاهش داده و این امر روی ویژگی­های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک تاثیر گذاشته و خطر فرسودگی این خاک­ها را افزایش می­دهد با مصرف20 تن در هکتار ورمی  کمپوست حاصل از زباله­های شهری در سبزی­ها، عملکرد به میزان 15 درصد افزایش می­یابد.

 فیبرت و همکاران[1] (1995) مشاهده نمودند با مصرف 15 تن کمپوست در هکتار، عملکرد محصول پیاز 15 درصد افزایش یافت. این محققان دلیل افزایش عملکرد را بهبود سطح تغذیه، بالا رفتن نفوذپذیری و تهویه و فعالیت­های میکروبی در ناحیه ریشه عنوان نمودند. امروزه مصرف کودهای شیمیایی بویژه عناصر ریز مغذی در کشاورزی و گلخانه ها تاحدی اجتناب ناپذیر است.


 کود های شیمیایی حاوی عناصر مورد نیاز و قابل جذب برای گیاه می باشند. استفاده از کودهای شیمیایی چه به صورت خاک  مصرف و چه بصورت محلول پاشی باعث افزایش عملکرد و رشد گیاهان بویژه در محیط گلخانه می شوند. اما درصورت عدم مصرف صحیح و اصولی، به شدت اثرات نامطلوب زیست محیطی و اکولوژیکی برجای گذاشته و عامل بروز بیماریهای خاصی از جمله ناراحتی های گوارشی و مسمومیت می باشد.

کودهای دامی با داشتن انواع مختلفی ازعناصر غذایی اعم از کم مصرف و پرمصرف و بهبود خصوصیات خاک باعث افزایش عملکرد گیاهان می شود. از طرفی استفاده از کود های دامی از لحاظ اقتصادی، مسائل زیست محیطی، اکولوژیکی، احتمال شیوع بیماریها، آفات و علفهای هرز در مزارع دارای محدودیت هایی می باشد و این مسائل در گلخانه که محیطی به شدت حساس است مخاطرات بیشتری ایجاد می کند.

ورمی کمپوست زباله­های شهری به عنوان یک کود آلی مقرون به صرفه با توان مناسب و با ارزش می­تواند به عنوان جایگزینی مناسب در کشاورزی پایدار و کشت آلی، از جایگاه ویژه­ای برخوردار باشد (سامنر[2]، 2000). از طرفی مصرف کمپوست زباله شهری در خاک نگرانی­هایی را نیز با توجه به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مواد موجود در آن ایجاد نموده است. از جمله آن می­توان به جنبه عناصر مسموم کننده، عدم اطمینان از ارزش غذایی مواد موجود در آن برای تغذیه گیاه و عواقب زیست محیطی در خصوص انتقال آلاینده­ها از خاک به آب­های زیرزمینی و گیاهان و تجمع عناصر سنگین در خاک با گذشت زمان اشاره نمود (ولکوفسکی[3]، 2003؛ فریک و واتمن[4]، 1994).

ورمی کمپوست ها که از تجزیه بیولوژیکی (با استفاده از کرم خاکی) کمپوست و زباله های شهری بوجود می آیند، عناصر قابل دسترس و مفیدی برای گیاهان دارند.

 کرم های خاکی با خوردن کمپوست و تجزیه آن و تبدیل و تحولاتی که در شکل مواد غذایی ایجاد می کنند، قابلیت جذب عناصر غذایی را افزایش می دهند.

http://www.worms.com/worm-pdfs/images/childrens_guide_to_vermicomposting_img_41.jpg

از طرفی کود کمپوست با توجه به ویژگی های خاص خود، غالب مواد تشکیل دهنده، مقدار مورد مصرف در خاک، قابلیت بهبود خصوصیات فیزیکی و ساختمان خاک و افزایش ظرفیت نگهداری رطوبت، نقشی مشابه با کود دامی درخاک ایفا کرده و باعث افزایش عملکرد در تمام گیاهان مورد مطالعه دراین طرح شده است. کمپوست منجر به افزایش میزان کربوهیدرات­ و برخی عناصر غذایی ماکرو می­شود که این افزایش می­تواند به دلیل اثرات مثبت کمپوست در افزایش سطح ریشه در واحد حجم خاک، کارایی مصرف آب و فعالیت فوسنتزی باشد که مستقیما روی فرآیندهای فتوسنتزی و تولید کربوهیدرات­ها موثر هستند.

. منابع:

 

نجفی، ع. سهرابی، م. 1388. تأثیر مصرف انواع کمپوست بر عملکرد خیار، گوجه­فرنگی و سیب­زمینی در مقایسه با کودهای دامی وشیمیایی