X
تبلیغات

ورمی کمپوست | خرید، فروش کرم و کود - کود گاوی الی کود گوسفندی و مرغی
 
نوشته شده توسط : احمدیزدانی (ورمی کمپوست)

ضرورت تولید و مصرف کود کامل ماکرو

بکار گیری کودهای شیمیایی به همراه کود های آلی در بهبود حاصلخیزی خاک و افزایش بازده محصولات کشاورزی امری ضروری و شناخته شده است. با این وجود رعایت تعادل بین عناصر غذایی حتی نسبت به میزان مصرف کود اثر بخشی بیشتری بر عملکرد و کیفیت محصول دارد. بطوری که حداکثر تاثیر از یک عنصر غذایی را هنگامی می توان انتظار داشت که سایر عناصر غذایی نیز به میزان کافی وجود داشته باشند از این رو نسبت عناصر غذایی در کود اهمیت زیادی دارد.

نگاهی به آمار مصرف کود در کشور و مقایسه آن با گذشته و سایر نقاط جهان ( جدول و نمودار 1 )نشان میدهد که گرچه در طول 20 سال گذشته مسیر عدم تعادل مصرف عناصر غذایی تا حدودی بهبود یافته و نسبت مصرف  نیتروژن، فسفر و پتاسیم از 3- 11- 100 در سال 1370 به 12-41-100 در سال 84 و به 17-46-100 در سال 1386 رسیده است.

 ولی همچنان تا رسیدن به نتیجه مطلوب و مصرف متعادل کود فاصله زیادی وجود دارد. که قرار دادن کودهای کامل ماکرو با فرمول های مناسب بجای T.S.P وارداتی یکی از اقتصادی ترین و بهترین گزینه برای اضافه شدن پتاس در مقابل کاهش فسفر خواهد بود .

جدول 1 – مقدار و نسبت عناصر غذایی پر مصرف در چند کشور جهان بر حسب میلیون تن

ردیف

نام کشور

نیتروژن N

فسفر P2O5

پتاسیم K2O

مجموع N.P.K

از سهم جهانی درصد

نسبت N-P-K

1

چین

000/31

700/11

100/6

800/48

8/29

20-38-100

2

هندوستان

048/14

563/5

334/2

045/22

5/13

17-40-100

3

آمریکا

794/11

355/4

672/4

821/20

7/12

40-37-100

4

اروپا

459/8

530/2

871/2

860/13

5/8

34-30-100

5

ایران

183/1

549%

209%

941/1

2/1

17-46-100

6

جهان

892/97

856/38

148/27

895/163

100

28-40-100

افزون بر این ممکن است بدلیل استفاده از ارقام پرمحصول و برداشت هر ساله از اراضی تحت کشت و برخی تغییرات محیطی ویاتجمع بعضی عناصر غذایی درخاک زمینه عدم تعادل کودی باکاربردفرمول ثابت باسرعت بیشتری بروز نماید.

بدیهی است یکی از راه های مؤثر برای رفع این مشکل عرضه کود کامل با چند فرمول مناسب هر زمین و هر گیاه بجای بخشی از کودهای تک عنصری است که بصورت سنتی و غیر علمی مصرف میگردد. تولید انواع کودهای کامل مناسب هر منطقه و گیاه در کشور ما با توجه به وجود  تعداد کافی واحد تولیدی و آزمایشگاه خاک و متخصص در یک برنامه ریزی صحیح و بدون سرمایه گذاری جدیدی قابل اجرا است. کما اینکه امروزه حدود 30 درصد از کود مصرفی جهان از انواع کودهای چند عنصری با همین روش تولید کود ماکرو در ایران یعنی فرآیند فرموله و مخلوط و گرانول کردن بدست می آید.

باید توجه داشت امروزه استفاده صحیح از کودهای تک عنصری پرمصرف و کم مصرف با توجه به تنوع زیاد و ترکیب متفاوت ، برای بسیاری از کشاورزان بویژه خرده مالکین کم سواد دشواری های زیادی را به همراه دارد. در حالیکه استفاده از کودهای کامل با درجات مختلف کودی می توانند در رفع نیاز های خاص این قشر از کشاورزان نقش برجسته ای داشته باشند. به همین دلیل در بعضی از کشورهای جهان استفاده از این کودها با رشد بی سابقه ای همراه بوده است، از جمله می توان به آرژانتین اشاره نمود که طی چهار سال (2001- 1998) میزان مصرف این نوع کود بیش از 10 برابر افزایش یافته است(6). حتی یک تغذیه متعادل می تواند از گسترش بیماری های گیاهی به هنگامی که غلظت عناصر غذایی بیشتر و یا کمتر از محدوده کفایت شود تاثیر گذار باشد. در این جنبه نیز استفاده از کود کامل ممکن است نقش خوبی بازی کند(4). افزون بر این از آنجا که کمبود عناصر کم مصرف در خاکهای کشور گستردگی زیادی دارند کودهای کامل افزون بر عناصر غذایی اصلی برای اختلاط با این عناصر و رفع نیاز گیاه نیز بسیار مناسب می باشند. بر این اساس مقاله حاضر به تشریح روند تولید و مصرف کودهای کامل (ماكرو) محتوی ریز مغذی در کشور و همچنین اهمیت مصرف آن در بخش کشاورزی با توجه به ابعاد اقتصادی و اجتماعی آن می پردازد.

چالش تولید كودهاي کامل (ماكرو) در كشور

تولید کودهای شیمیایی کامل ماکرو در کشور توسط بخش خصوصی از سال 1377 آغاز گردید و با شیب ملایمی تا سال 1384روند رو به رشدی طی نمود، اما از سال 1385 بدلیل دیدگاه متفاوت مدیریت وقت موسسه خاک و آب با این توجیه که ساخت کود کامل اتلاف منابع است ادامه پیدا نکرد و منجر به کاهش و حذف کامل این کود از سبد مصرفی کشاورزان گردید و اعتبار آن صرف خرید کودهای تک عنصری به ویژه اوره شد .این در حالی بود که کود کامل ماکرو بخش کوچکی از کل کود مصرفی کشور را تشکیل می داد(جدول و نمودار 2).  به دنبال این موضوع تعطیلی و رکود کارخانه ها و کارگاههای تولید کودهای کامل آغاز شد که با توجه به پیگیری بعمل آمده و تصمیم های گرفته شده در معاونت تولیدات گیاهی وزارت جهاد کشاورزی، جدول توزیع کود یارانه ای با قراردادن کود کامل اصلاح گردید . اما هیچ برنامه منظمی برای مقدار تولید آن وجود ندارد و همه ساله وابسته به تصمیم مقطعی مسئولین مربوطه می باشد .

 

جدول 2- روند مصرف کود کامل ماکرو و نسبت آن به کل کود مصرفی در کشور (1).

سال

کل کود شیمیایی

کود کامل ماکرو

درصد نسبی

تن

1376

2426170

-

-

1378

2374008

85100

6/3

1380

2927838

256437

7/8

1386

3416483

148929

4/4

1387

3345785

4750

14/0

 

با این  وجود توزیع و قیمت فروش انواع  کود شیمیایی یارانه ای در سال 1388 نشان می دهد که مقدار کود کامل ماکرو کمتر از 10 درصد اوره و همچنین کمتر از 5/6 درصد کل کودهای یارانه ای است(جدول و نمودار1- 3 و2-3 و3- 3 و 3 ). این در حالی است که قیمت یارانه ای کود کامل ماکرو سه برابر اوره و بیشتر از بقیه کودها در نظر گرفته شده است. در این شرایط یکی از اشکالات اصلی همانا، اعطای یارانه بیشتر به کودهای نیتروژنی خصوصا اوره خالص است که تا حدود زیادی موجب عدم مصرف متعادل عناصر غذایی و هدایت کشاورزان به مصرف بیشتر آن می شود.

 

 

 

 

جدول 3- توزیع و قیمت فروش انواع کود شیمایی یارانه ای در سال 1388.

نوع کود

مقدار توزیع

(هزار تن)

نسبت به کل کود

(درصد)

قیمت فروش هر کیلوگرم

(ریال)

اوره

2100

5/68

1000

نیترات آمونیوم مخلوط با فسفات

120

9/3

1000

دی آمونیوم فسفات

100

3/3

2000

سوپر فسفات تریپل

325

6/10

2000

سوپر فسفات ساده

50

6/1

1500

سولفات پتاسیم

150

9/4

2000

کود کامل ماکرو

200

5/6

3000

کود میکروبی فسفاته

20

7/0

3000

مجموع

3065

100

 

 

امروزه ، مدیریت جامع عناصر غذایی که در آن به عناصر فسفر، پتاسیم، گوگرد و عناصر ريزمغذي توجه بیشتری می شود، از مباحث عمده تحقیقات و سیاست گذاری کشاورزی در بسیاری از کشورهای جهان است (2).

 ولي متأسفانه در كشور ما به آن توجه جدي نشده و سالهاست كه عمده اعتبار 600 تا 1100 ميليارد توماني يارانه كود با اين استدلال كه كشاورزان عامي از توزیع كود سياه و سفيد رضايت بيشتري دارند، به خريد و توزیع اوره اختصاص داده شده است. در مقابل سهم كودهاي کامل در سبد توزیع يارانه بسيار كم و توزیع كودهاي آلي و بيولوژيكي نيز مقداری ناچيز مي باشد. اين نوع تصميم گيري بمانند آن است كه طبيب، تجويز دارو را به خود بيمار واگذار نمايد. به هرحال آنچه مسلم است نحوی اعطای اعتبار بسیار سنگین یارانه کود و تاثیر آن در مهمترین بخش تولید کشور بایستی بطور جامع و با مطالعه عمیق و در یک کارگاه تخصصی صورت گیرد تا فرهنگ مصرف كود اصلاح گردد.

 

ضرورت تولید و مصرف كود كامل(ماكرو)

اگرچه در روند تولید کودهای کامل در گذشته بدلائلی کاستی هایی نیز وجود داشت که خوشبختانه امروزه مرتفع گردیده، ولی حذف و کاهش آن از کودهای یارانه ای در همان زمان نیز یک تصمیم جامع نگر نبوده و به دلایل زیادی در راستای منافع ملی نبوده و نیست. این موضوع از دو بعد یکی اقتصادی و اجتماعی و دیگری اثر بخشی در تولید محصولات کشاورزی  قابل بحث است.

 

 

 

الف- اثرات تولید و مصرف کود ماکرو از دیدگاه کشاورزی و اقتصادی

 از سوی دیگر تبدیل کودهای تک عنصری بویژه اوره به کودهای کامل ماکرو اثرات مثبت دیگری نیز به همراه خواهد داشت که از آن جمله می توان به افزایش کارایی مصرف نیتروژن با کاهش اتلاف تصعید گازی آمونیاک، بهبود تعادل عناصر غذایی،  صرفه جویی در هزینه کارگری، سوخت و استهلاک در مرحله کود پاشی، حذف رانت و قاچاق اوره یارانه ای در مصارف غیر کشاورزی و همچنین ارجحیت مصرف در مزارعی(دیم) که به هر دلیل توصیه کود بر مبنای تجزیه خاک صورت   نمی گیرد اشاره کرد. استفاده از كودهاي کامل محتوی ریز مغذی به دليل تغذیه متعادل در کنترل بیماری های گیاهی نيز تاثیر گذار است. همچنين کودهای کامل افزون بر عناصر غذایی اصلی برای اختلاط با عناصر ريز مغذي و رفع نیاز گیاه نیز بسیار مناسب می باشند. ذکر این نکته ضروری است که در برتری کود کامل ماکرو نسبت به کودهای تک عنصری می بایست به افزایش تولید محصول بدست آمده و بهبود درآمد کشاورزان نیز اشاره نمود.

 

ب- ضرورت تولید کود ماکرو از ديدگاه اقتصادی و اجتماعی

 تولید کود کامل ماکرو بر اساس فرمول فعلی 1-15-8-15 (N-P2O5-K2O-Zn) و تهیه مواد اولیه به قیمت غیر یارانه ای با سرمایه و هزینه تولید کننده و فروش این کود به دولت به قرار هر کیلو 6350 ریال (با توجه به قرار داد اخیر شرکت خدمات حمایتی با تولیدکنندگان کود) و با توجه اشتغال مستقیم ایجاد شده به ازای تولید هر 150 تن کود کامل ماکرو حداقل یک نفر در نظر گرفته شود توجیه اقتصادی و اجتماعی آن به شرح زیر می باشد ( جدول 4).

 

 

جدول 4-  شرح هزینه برای تولید یک کیلوگرم کود کامل ماکرو .

شرح هزینه

قیمت

(ریال)

درصد هزینه

هزینه 500 هزار تن

(میلیارد ریال)

خرید مواد اولیه و بسته بندی با قیمت آزاد

4800

6/75

2400

دستمزد مستقیم تولید خالص پرداختی

450

1/7

225

پرداخت به تامین اجتماعی، دارایی و سایر حقوق دولتی

180

8/2

90

هزینه های بانکی و مالی از مرحله خرید مواد اولیه تا دریافت بهای کالا

175

8/2

5/87

هزینه حمل مواد اولیه به کارخانه و کالای تولیدی به مقصد

350

5/5

175

هزینه انرژی و استهلاک کارخانه

115

8/1

5/57

سود تولید کننده و موارد پیش بینی نشده

280

4/4

140

جمع

6350

100

3175

 

همانطور که ملاحظه می شود به استثنای هزینه ردیف آخر(سود تولید کننده و موارد پیش بینی نشده) بقیه موارد شامل 1/81 درصد هزینه مستقیم تهیه مواد اولیه و حمل، 1/7 درصد هزینه کارگری وایجاد اشتغال و 6/5 درصد حقوق دولتی برگشتی به خزانه ، هیچکدام ماهیت اتلاف منابع نداشته و مستقیم و غیر مستقیم اثرات سازنده ای در اقتصاد کشور خواهند داشت. افزون برآن آثار مثبت اجتماعی ناشی از اشتغال و کاهش فقر و جرائم را نیز از نظر نباید دور داشت.

با توجه به موارد فوق صرفه جویی ریالی حاصل از افزایش کارایی نیتروژن ( معادل کود اوره با قیمت آزاد) و نیز کاهش هزینه بیمه بیکاری برای تولید 500 هزار تن کود کامل ماکرو (حداقل 3333 نفر در سال) و سایر منافع ملی، مبلغی در حدود 586 میلیارد ریال می گردد. اين در حالي است كه يكي از عوامل عمده افزايش تولید محصولات كشاورزي در تركيه و تايلند نيزجايگزيني اين نوع كودها با كودهاي تك عنصري گزارش شده است(3).

 

مشکلات و موانع تولید کود در ایران

 

با توزیع یارانه کود تولید کنندگان قادر به رقابت و تولید و فروش کود دیگری به قیمت آزاد و در مقیاس وسیع نمی باشند و این امر موجب کندی رشد و نوآوری در صنعت کود گردیده است و بهمین دلیل تولید کنندگان کود عمدتاً وابسته به خرید های دولتی میباشند و ناچاراً بدلیل سرمایه گذاری انجام شده و بدهی بانکی بایستی تسلیم شرایط یک طرفه خریدار دولتی باشند. بطوریکه در قرارداد سال 89، ناچار شده اند بدون دریافت پیش پرداخت،  از طریق وام بانکی و غیر بانکی سرمایه سنگین تهیه مواد اولیه را تأمین نموده و مسیر پر هزینه و دارای ریسک ناشی از تحریم را برای خرید مواد اولیه بپذیرند و دریافت بهای کالای آنان نیز حداقل پس از 6 ماه سرمایه گذاری در صورت وجود اعتبار خواهد بود.

مظافاً اینکه بدلیل ناچیز بودن سهم کود ماکرو، ناچاراً بایستی با حداکثر 20 درصد ظرفیت واحد تولیدی کار نمایند و همین امر قیمت تمام شده و هزینه ها را افزایش میدهد.

 

راهكارهاي پیشنهادي

از نظر تغذيه متعادل گياه از آنجا که هنوز توصيه كودي در بسياري از مزارع  بر اساس تجزيه خاك صورت نمي گيرد  استفاده از كودهاي كامل مناسب منطقه و محصولات مورد كشت به عنوان كود پايه نسبت به كودهاي تك عنصري برتري دارد. البته كاهش تردد ماشين آلات كشاورزي و صرفه جويي در سوخت و استهلاك و هزينه ها را نيز نبايد از نظر دور داشت. بر اين اساس، اينك كه تحول بزرگ اقتصادي در کشور آغاز شده است، براي استفاده از كودهاي کامل ماكرو به همراه کودهای آلی و زیستی به منظور جایگزینی بخشي از كودهاي شيميايي تک عنصری، استفاده بهينه از منابع داخلی، حفظ محیط زیست و پایداری در تولید موارد زیر پیشنهاد مي گردد.

1.   در حال حاضر كه هنوز فرهنگ مصرف كود بر اساس تجزيه خاك فراگير نشده است و يارانه كود همچنان برقرار بوده و تا زماني كه سياست دولت در توزيع كود به قيمت يارانه اي است، با توجه به محاسبات توجيهي انجام شده، سهم بیشتری(حداقل 15 درصد كود مصرفي كشور در سال)  به تولید و توزیع انواع كودهاي کامل و نیز آلی و زیستی اختصاص داده شود و توزیع كود يارانه اي تک عنصری بصورت منطقي اصلاح و تعديل شود بطوری که طی سه سال با افزایش قیمت اوره و فسفات بتدریج این کودها از سبد یارانه خارج گردد.

2.   به منظور دسترسی آسان و كم هزینه کشاورزان به انجام آزمایش خاك و گیاه و همچنین ترویج مصرف بهينه كود، آزمايش خاك بصورت رايگان و يارانه اي انجام شود. بر اين اساس مي بايست براي كليه كشاورزان كارت هوشمند نهاده صادر و بخشي از از يارانه بدون حق برداشت و تنها براي آزمايش و خريد كود متناسب با مقدار كشت و نوع آن واريز گردد.

3.   قانون جامع كود با سرعت بيشتري نهايي و بصورتي تدوين گردد كه در آن بخش خصوصي متولي اصلي تولید و تامين و توزیع كود بوده و تنها نظارت و كنترل بر كيفيت به عهده دولت باشد.

4.   از آنجائیکه كود، كالايي است كه با سلامت جامعه و دسترنج كشاورزان در ارتباط مستقيم می باشد، برای تولید ، واردات و فروش آن قوانین و مقرراتی لازم است که مقدار عناصر غذایی و کیفیت حامل های آنها، روی بسته بندی درج شده و نظارت گردد. بدين منظور وجود يك نهاد تخصصي براي تنظیم قوانین و كنترل كيفيت كود ضروري است تا با حذف کالاهای غیر مطمئن از بازار، از کشاورز و تولیدکننده معتبر حمایت نماید.

منابع مورد استفاده

1.      دفتر آمار و فناوري اطلاعات. 1388. آمارنامه كشاورزي .جلد دوم. وزرات جهاد كشاورزي، تهران، ايران.

2.      بای بوردی، م. و ح. سیادت. 1384. کشاورزی، کودها و محیط زیست. (ترجمه). انتشارات نزهت. تهران، ایران.

3.      ملكوتي، م. ج.، م. نفيسي، وب. متشرع زاده.1380.عزم ملي براي توليد كود در داخل كشور گامي ارزنده بسوي خودكفايي و دستيابي به كشاورزي پايدار. وزارت جهاد كشاورزي. نشر آموزش كشاورزي.550 صفحه، كرج ، ايران

 ورمی کمپوست vermicompost



:: موضوعات مرتبط: کشاورزی ارگانیک و ارتباط ان با ورمی کمپوست، دانلود مقالات ورمی کمپوست
:: برچسب‌ها: کود گاوی الی کود گوسفندی و مرغی
تاریخ انتشار : دوشنبه دوازدهم دی 1390 |
 





Powered by WebGozar